پدربزرگ با اینکه اولین آدم لائیکی بود که شناختم و تا مادربزرگ حواسش نبود می شاشید به همه جور اعتقادات مذهبی، رسما بهایی بود. از این دسته آدم هایی بود که همیشه یک چیزی هست که بهش بخندند. بعد از مرگش مادربزرگ به شدت با گورستان بهایی ها مخالفت کرد: «دلم نمی خواد هر کثافتی روی قبرش برینه و رد بشه لعنت اش کنه… اون قبرستون مخفی که خواهرش دفنه هم شماله … دوره… من دلم می خواد هر هفته برم پیش اش.»
اگر به من بود می گفتم همان «گورستان کافران» دفن شود. خوب من کاره ای نبودم. از همان لحظه ای که خاله جان اعلام کردند «مرگ پدر رو چه به مبارزه ی سیاسی» همه به تکاپو افتادند که چطوری فقط همان یک تکه خاک را از بهشت زهرا بگیرند و چه تاکتیکی پیاده کنند برای حذف نوحه و دعا و فریاد و نماز میت. اما مهمترین مسئله خارج کردن پدربزرگ از مرده شورخانه بود. چون آقای مرده شور تا می دید که پدربزرگ ختنه نشده اعلام می کرد که طرف مسلمان نیست و اجازه ندارد محترمانه دفن شود. اینجا سرزمینی است که فقط مسلمان ها حق دارند درست و حسابی بمیرند. جای مرده ها را هم اعتقادات کوفتی شان تعیین می کند. فقط مرده های بهشت زهرا از حمایت دولتی و البته مردمی برخوردارند. بیرون از بهشت زهرا مرده ها حتی سنگ قبر ندارند که بشود تشخیص داد کدام تکه خاک مال کسی است که دوستش داشته ای.  البته خوبی این سرزمین این است که هیچ چیز غیرممکن نیست. نمی دانیم کدام فامیل دور آشنای فلان مقام معظم بهشت زهرا در آمد و آن مقام معظمِ مسئولِ تعیین اینکه چه مرده ای بتواند یک قبر چندین میلیون تومانی بخرد دستور دادند قضیه به خاطر مادربزرگم زیرسبیلی رد شود. قسمت خنده دار ماجرا اینجاست که پدربزرگ در آن شلوغی که همه انگار همان روز را برای مردن انتخاب کرده بودند، اولین نعشی بود که تحویل داده شد. سفارشی شسته شده بود.

فکر می کنم زیادی مهربان بود. دخترش برای متنی که از زیستن اش نوشته بود تا سر خاک به جای نوحه بخوانند به نتیجه نرسید که چشم هایش چه رنگی بود. آخرش نوشت: برای چشم های رنگارنگ اش

یکی از مکانیزم های آدم های خُرد این است که ساده ترین راه را انتخاب می کنند. در فضای سیاسی ایران، ساده ترین راه برخورد با یک غیرخودی حذف اوست. و از امکاناتی که برای حذف وجود دارد کم هزینه ترین انتخاب، جاسوس سازی است. با سناریوی جاسوس گروه مسئول زیر پتو پنهان می شود و کسی اسمی از آنها نمی برد؛ چون جاسوس دم دست تر است. آدم های آسیب دیده خشونت شان را روی متهم به جاسوسی و هر کس که به او نزدیک بوده بالا می آورند؛ چون دم دست تر است. آدم های اپوزیسیون هم غیرخودی ها را با توهم جاسوس کنار می زنند و جمع شان را کوچک می کنند؛ چون کنترل جمع کوچک تر و نزدیک تر به افکارشان ساده تر است. یک دسته هم دنبال این آدم ها که جاسوس را یافته اند راه می افتند؛ چون دنبال کردن آدم های گنده تر همیشه ساده تر است.

واقعیت این است که «قوی ترین سیستم های امنیتی هم نمی توانند بر همه نظارت داشته باشند. به خاطر همین با ایجاد توهم سیستم سراسر بین، دوستان و فعالین را نسبت به هم بی اعتماد می کنند.»۲

گاهی پاک یادمان می رود برای چه و در برابر چه مبارزه می کنیم.

«ما نسل دستپرورده فاشیسم دینی (Clerical Fascism) هستیم. دور از ذهن نیست اگر بگوییم فاشیسم دینی مسلط بر ایران با در اختیار داشتن تمامی نهادهای ایدئولوژیک (آموزش و پرورش، رسانه ها و غیره) و با تسخیر مطلق تمامی ابعاد جامعه مدنی، اخلاقیات و ایدئولوژی خود را در تک تک ما درونی کرده به طوری که ما از جمله اساسا حساسیت مان را نسبت به خشونت نهفته در جزئیات حیات اجتماعی مان از دست داده ایم. در ظاهر با نسلی روبرو هستیم که کوچکترین شباهتی به فرهنگ مسلط بر جامعه اش ندارد؛ دقیقتر که نگاه می کنیم به سادگی و روشنی می شود خشونت، جنون عارفانه و عقل ستیز، پیشواپرستی و تمایل به امر به معروف و نهی از منکر را در اعماق روح و ذهن هم سن و سالان من دید. برای پیدا کردن «مسترهاید» نهفته در این «دکتر جکیل»ها تلاش زیادی لازم نیست. زیپ هرکدام از ما را که باز کنید یک فاشیست کوچک را آن تو پیدا خواهید کرد.

جمهوری اسلامی یک پدیده خارجی ِ مستقل از ما نیست. جمهوری اسلامی یک فرهنگ است. جمهوری اسلامی خود ماييم.»۳

—————————–

۱- اعلامیه جهانی حقوق بشر ماده ۱۱

۲- از نوشته ی حمزه غالبی

۳- از لابراتوار کلنگ

تصویر: نقاشی فرانسیس بیکن از پرتره ی پاپ بی گناه پنجم اثر ولاسکس

ما امضا کنندگان این بیانیه بار دیگر حمایت مان را از اعلامیه ی حقوق زنان افغانِ دوشنبه (مصوب ۱۳۷۸) اعلام می کنیم و با تغییر قانون اساسی افغانستان مخالفیم. به ویژه ماده ی بیست و دو از فصل دوم:

«هر نوع تبعیض و امتیاز میان شهروندان افغان ممنوع است. همه ی شهروندان افغان، اعم از زن و مرد، در برابر قانون دارای حقوق و تکالیف یکسانی هستند.»

در ژوئن ۲۰۱۰ لویه جرگه -شورای عالی که اختیار تغییر قانون اساسی را دارد- با حضور طالبان در افغانستان برگزار خواهد شد. ما می خواهیم هر مذاکره ی بین المللی درباره ی افغانستان:

1. «اعلامیه ی حقوق بنیادی زن افغان» را مد نظر داشته باشد؛
2. حقوق زنان افغان را تضمین کند؛
3. از حضور زنان در دولت افغانستان پاسداری کند.

ما این بیانیه را امضا می کنیم تا نگذاریم زیر فشار طالبان بر قانون اساسی افغانستان لطمه ای وارد شود.

متن اصلی بیانیه را از اینجا بخوانید.

بیانیه را اینجا امضا کنید. برای آنهایی که فرانسه نمی دانند اطلاعاتی که از شما خواسته شده به ترتیب نام خانوادگی، نام، شغل و آدرس ایمیل است.

زمانی که خواندم فرانسه می خواهد پوشیدن برقع را قانونا ممنوع کند پیش از همه یاد مفهوم آزادی در انتخاب دین، آزادی در پوشش و آزادی در بیان عقیده افتادم. البته که «هر کس حق دارد چه به تنهایی و چه جمعی، آزادانه دین خود را از راه آموزش، عمل کردن به دستورات مذهبی، نیایش و به جای آوردن آیین ها ابراز کند». و یاد هند می افتم که دیدم آدمیزادِ هندی چقدر رها و بی مزاحمتی برای پیروان ادیان دیگر، برای خودش وفاداری آیین اش را می کند. برای من که در کشوری با قوانین تبعیض آمیز اسلامی زندگی کرده ام همیشه تمیز دادن احساسات شخصی از واقعیت آزادی بیان، و بی طرف ماندن سخت است. گرچه بیشتر وقت ها هم تجربه هایم از اسلام از این ور و آن ور تایید می شود. مثل این حرف فوق العاده ی شکریه حیدر که طالبان متعادل وجود ندارد. سر این جریان برقع پوشی هم از همه ی فعالین سیاسی-مدنی فرانسوی می شنوم که این خود-پوشانی زنان بیشتر از آنکه وفاداری به آیین مذهبی باشد، فرمی از تبعیض بر زنان و نشانه ی فرهنگ مرد-برتر است که زنان را از وارد شدن به اجتماع و ارتباط با آدم ها، کار و تحصیل و معاشرت باز می دارد.

می خواهم بگویم که هر جا بین قوانین حقوق بشر و یک مثال عینی به تعارض برخوردید -مثل پوشیدن برقع یا کلی تر حجاب در یک کشور لاییک و حق به آزادی در ابراز دین- یک محور دیگر را در بررسی تان در نظر بگیرید: رویکرد حقوق بشری زنان. هر قانون ملی یا دینی که زنان را منزوی کند یا برابری زن و مرد را نقض کند اساسا و ماهیتا یک حق حقوق بشری نیست که با دیگر حقوق بشر در تعارض قرار گیرد. چرا که لازمه ی وجودی یک حق این است که اصل برابری را خدشه دار نکند.

شناختن این دست تعارض ها هم ساده است. خودش بهانه دست آدم می دهد. چون که تنها زنان را محدود می کند یا سهم کمتر را به زنان اختصاص می دهد. مانند قوانین پوشش مذهبی که گروه هدف شان زنان هستند و نه مردان. یا قوانین مربوط به ارث که سهم کمتری برای زنان قائلند. یا اجازه ی همسر/پدر برای خروج از کشور/ازدواج که محدودیت برای زندگی اجتماعی زنان می سازند.

پ.ن ۱: به گزارش فیگارو دو هزار زن در فرانسه برقع می پوشند.

پ.ن ۲: نهم مارس میزگردی در ساختمان زیبای باروک شهرداری به دعوت شهردار پاریس برگزار گردید که فعالین زنان از فرانسه، الجزایر، سودان، مکزیک، ایران و اسپانیا درباره ی مبارزاتشان گفت و گو کردند. همان مراسمی که قرار بود سیمین بهبهانی هم حضور داشته باشد. گزارش درست و حسابی اش را به زودی خواهم نوشت. مایا سوردو از پایه گزاران جنبش آزادیخواهی زنان (MLF) در فرانسه در ساختمان شهرداری پاریس حتی یکبار نام سارکوزی را نیاورد و هر بار می خواست از سارکوزی حرف بزند می گفت «همان آقایی که نمی خواهم اسمش را بیاورم و شما می دانید کی»! مبارزه شجاعت می خواهد.

به ترتیب از راست به چپ: Anne LECLERC عضو کمیته اجرایی حزب ان.پ.ا (پشت برگ ها)،  Emmanuelle COSSE دبیرکل پیشین اکت آپ و عضو حزب سبزهای فرانسه،  Anne HIDALGO معاون اول شهردار پاریس،  Michelle ERNIS مشاور شهردار و مسئول ناحیه ای حزب ان.پ.ا،‌ Martine BILLARD نماینده ی پارلمان

چند نفر از فعالین کمپین در پاریس موفق شدند مسئولیت بخش بین الملل این نشست را بگیرند. ما از این فرصت باارزش برای معرفی جنبش سبز و فعالین زنان در ایران استفاده کردیم. پیش از آن شکریه حیدر،  رئیس انجمن نگار برای حمایت از زنان افغان، چند دقیقه ای کوتاه اما بسیار تاثیرگذار صحبت کرد. او از اینکه دولت های اروپایی پس از شکست در جنگ می خواهند با طالبان پای میز مذاکره بنشینند متاسف بود. پس از کنفرانس لندن دولت ها تصمیم گرفتند به ازای زمین گذاشتن اسلحه، حقوق و امکانات در اختیار طالبان قرار دهند. نگار معتقد است که چیزی به نام «طالبان مدرن» وجود ندارد و دادن امکانات به طالبان به معنی تضییع بیشتر حقوق زنان و جلوگیری از تصویب قانون اساسی نوین برای افغانستان خواهد بود. به همین دلیل از سیاست مداران حاضر در جلسه خواست که پول خود را به نام «برقراری صلح در افغانستان» صرف بازگرداندن طالبان به حکومت افغانستان نکنند.

او اشاره ای هم به قانون بحث برانگیز منع استفاده از برقه در فرانسه کرد و گفت نگذارید طالبان کم کم در فرهنگ تان نفوذ کند.

پس از پخش مصاحبه ای که بچه ها از یک فعال اجتماعی در کنگو گرفته بودند، فیلم کوتاهی از جنبش سبز و زنان در جنبش سبز به نمایش درآمد.

کوتاه بگویم که جامعه ی فرهنگی-سیاسی فرانسه با همین نشست های مدنی شکل می گیرد و من از حضور فعال ایرانیان در چنین گردهم آیی هایی بسیار خوشحالم.

فقط به خاطر همین دیالوگ بود که قبول کردم یه مدتی دور باشم. حالا که تو یه فضای دوست داشتنی و امن با رنگ های گرم نشستم و با دوستای خارق العاده ام کافه می خورم و هوای پاک و رنگی نفس می کشم، تازه می تونم از همه ی امسال حرف بزنم. تازه می تونم بخندم، افتخار کنم، گریه کنم. از بعد از انتخابات آدم دیگه ای شده ام. آخه تفاوت بزرگی هست بین دونستن چیزها و زندگی کردن شون. سلینجر خدابیامرز آخرای نمی دونم کدوم کتابش می گه ور می دارین عکس چمن می کشین تو کتاب بچه ها و اسم چیزها رو می نویسین. به جاش ببرین شون تو پارک بذارید قبل از اینکه نام چیزی رو بدونند، لمسش کنند، بفهمندش.
همین هم شد که خوش-سرنوشت بودم که در یک نظام آموزشی درست و حسابی و کاربردی یه کلمه هایی رو زندگی کردم. حالا اگه که تو بگی هلی کوپتر من می گم بالا، رنگ زرد تند آفتاب، با چند تا دست که وی نشون می دن و بوی عجیب تند، صورت خیس، و درک حس مشترک همه ی آدمهای کنارم که مصمم اند. من می فهمم هلی کوپتر یعنی چی. تو می دونی.
من اگه از این سال خارق العاده نمی نویسم فقط به خاطر حجم سنگین اتفاقاتی است که زندگی کردم. فکر می کنم کلمات از پس اش برنمی آیند.

در شهر مکزیکوسیتی یک روز در سال همه برمی دارند کتاب هایی رو که خوندند و نمی خواهند نگه شون دارند در شهر پخش و پلا می کنند؛ در ایستگاه های مترو، زیر میز کافه ها، خیابون های اطراف دانشگاه ها، و هر جای پر رفت و آمد دیگری. همون موقعی که الین -Aline- برام تعریف می کرد که چطوری پا می شه همه ی شهر رو می گرده شاید کتابی رو که دنبالشه پیدا کنه، جنبش فانتزی کتاب پخش کنی به نظرم ایده ی خارق العاده ای اومد. مکزیک کشور فقیریه و با این کارها مردم همدیگر رو حمایت می کنند، کتاب خوانی رو تشویق می کنند و یاد می گیرند که چیز زیبایی رو بیخودی برای خودشون نگه ندارند یا به قول الین “چرخه اش رو راه بندازند”.

امروز سالگرد جنبش کتاب پراکنی مکزیکوسیتی نیست. نمی دونم چرا بی هیچ مناسبتی یادش افتادم!

بیست و پنج نوامبر روز جهانی مبارزه با خشونت بر زنان را اهواز بودم برای برپایی گردهم آیی سالانه ی جمعیت زنان. آنقدر کارهایی که شعبه های شهرستان ها در طول این یکسال انجام داده بودند زیبا و تاثیرگذار بود و آنقدر در گردهم آیی صمیمانه شان خوش گذشت که پاک یادم برود بیانیه ی شخصی بدهم برای چنین روز بزرگی. با پنج روز دیرکرد گرامیداشت این روز را پاس می دارم؛ چرا که آگاهی نخستین گام برای حذف خشونت بر زنان است.

زنان گرامی؛

بدانید که «هرگونه عمل خشونت آمیز بر پایه جنسیت که بتواند منجر به آسیب فیزیکی، جنسی یا روانی زنان بشود» یک رفتار نادرست برخلاف قوانین حقوق بشر و بر خلاف حقوق انسانی شماست. این رفتار می تواند «تهدید به این کارها، اِعمال اجبار، یا سلب مستبدانهٔ آزادی (چه در اجتماع و چه در زندگی شخصی)» باشد.

بدانید که هیچ کس با هیچ بهانه ای، تاکید می کنم هیچ کس با هیچ بهانه ای، حق ندارد بر شما خشونت روا بدارد.

هر کجای دنیا که باشید هرگاه مورد خشونت جنسی قرار گرفتید بردارید به پلیس زنگ بزنید. حتما از آدم های آگاه – و نه کسانی که خودشان خشونت را تایید می کنند – حمایت بگیرید. هیچ فرصتی به کسی که به شما خشونت کرده است ندهید. چنین فردی شایسته ی شما نیست. حتی اگر باید هزینه ی زیادی بپردازید از مردی که برپایه ی جنسیت به شما خشونت می کند جدا شوید.

بدانید که هنگامی که مورد خشونت قرار می گیرید حق دارید عصبانی باشید و فرد خشونت گر را نبخشید. حق دارید مورد حمایت قرار بگیرید و درک شوید.

بدانید که کتک زدن و خشونت فیزیکی تنها یکی از فرم های خشونت بر زنان است. تهدید کلامی، اینکه شما را تحقیر کنند، یا در شما احساس گناه ایجاد کنند یا اعتماد به نفس شما را از بین ببرند هم خشونت جنسیت محور است که از مردی که سندروم بیشعوری فرهنگی دارد برمی آید. همچنین پایین آوردن شما یا نامیدن شما با کلمه های تحقیرآمیز، کنترل اینکه کجا می روید، با چه کسی حرف می زنید یا چه می کنید، محدود کردن زندگی اجتماعی شما به بهانه ی عشق یا حسادت، یا به تنهایی تصمیم گرفتن برای زندگی همه خشونت بر زنان به شمار می آیند. تحمل نکنید. صبر نکنید. برای رهایی تان کاری بکنید.

بدانید که خشونت بر زنان ارتباطی با میزان درآمد، وضعیت تحصیلی و طبقه ی اجتماعی ندارد.

بدانید که فرد خشونت گر تلاش می کند نشان دهد خود شما باعث این رفتار او شده اید.

چرخه ی خشونت را بخوانید (روی تصویر کلیک کنید) :

خشونت بر زنان همچنین خشونت در بازداشتگاه ها، تجاوز جنسی، رفتار و گفتار ناراحت کننده مانند متلک های خیابانی، و از دید من حجاب اجباری بر زن را هم در بر می گیرد.

از اتفاقات کوچک هم نگذرید. نه شما و نه هیچ زن دیگری نباید مورد خشونت قرار گیرد. سکوت نکنید.

—————–

تعریف خشونت بر زنان از مجمع عمومی سازمان ملل متحد

B ⊆D and A⊆C→A ∪B⊆C∪D

عمل اجتماع رابطه ی زیرمجموعه گی را حفظ می کند.
اگر در جنبش های اجتماعی هم قاعده ی حفظ زیرمجموعه گی پاسداشته شود دیگر قوانین پیشبرنده ی ریاضی می توانند بر آن جنبش صدق کنند. هرگاه هر فرد که خود زیرمجموعه ی یک گروه است ویژگی های خاص خود را حفظ کند و با احترام به آنها در جنبش گسترده تری مشارکت کند، دموکراسی می تواند محقق شود. هیچ مجموعه ای در اشتراک از بین نمی رود و حل نمی شود. تا هنگامی که هر مجموعه خودش در مجموعه ی بزرگتر وجود داشته باشد آن وقت می توان گفت که عمل اجتماع صورت گرفته و رابطه ی اجتماع بزرگتر و پیچیده تر هم امکان پذیر است.

همسویی با اهداف جنبش بزرگتر هرگز به معنای از دست دادن هویت فردی و گروهی نیست؛ بلکه از خواست های متفاوت ایجاد می شود.